Trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam, Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 giữ một vị trí tối thượng và thiêng liêng. Dưới sự lãnh đạo kiệt xuất của Ngô Quyền, quân dân nước Việt đã đập tan hoàn toàn hạm đội viễn chinh của quân Nam Hán ngay trên cửa sông Bạch Đằng lịch sử. Chiến thắng oanh liệt này đã khép lại hơn một thiên niên kỷ Bắc thuộc tối tăm, mở tung cánh cửa đưa đất nước bước vào kỷ nguyên độc lập, tự chủ và xây dựng quốc gia vững bền.
Không chỉ thuần túy là một chiến công quân sự hiển hách, trận Bạch Đằng năm 938 còn là minh chứng hùng hồn cho tinh thần quật khởi, mưu trí đỉnh cao và khát vọng tự chủ tự do của toàn thể dân tộc Việt Nam.
Đầu thế kỷ X, sau khi dòng họ Khúc (Khúc Thừa Dụ, Khúc Hạo) giành được quyền tự chủ, đất nước ta từng bước thoát khỏi vòng kiềm tỏa trực tiếp của các vương triều phong kiến phương Bắc. Tuy nhiên, nền tự chủ non trẻ luôn nằm trong thế bị đe dọa cực kỳ nghiêm trọng từ bên ngoài lẫn bên trong:
Trước thảm họa mất nước cận kề, người anh hùng Ngô Quyền – con rể của Dương Đình Nghệ – đã nhanh chóng tập hợp binh mã từ Thanh Hóa tiến quân ra Bắc, tiêu diệt kẻ bán nước Kiều Công Tiễn và chủ động vạch ra kế hoạch kháng chiến vĩ đại chống quân xâm lược.
Ngô Quyền (898–944), một dũng tướng văn võ toàn tài của đất Đường Lâm, là người gánh vác sứ mệnh lịch sử trọng đại của quốc gia. Hiểu rõ rằng quân Nam Hán vượt trội về kinh nghiệm và khí tài thủy chiến, ông đã quyết định chọn hạ lưu sông Bạch Đằng làm trận địa quyết định chiến lược.
Với tầm nhìn quân sự thiên tài, ông đã tiến hành nghiên cứu vô cùng tỉ mỉ quy luật lên xuống của thủy triều, đặc điểm địa hình lòng sông và các hệ thống rừng rậm bao quanh để lập ra một thế trận mai phục độc nhất vô nhị.
Chìa khóa quyết định thắng bại nằm ở kế hoạch bài binh bố trận đầy sáng tạo tại cửa biển sông Bạch Đằng:
Ngô Quyền huy động hàng ngàn binh sĩ và nhân dân đẵn gỗ lớn từ rừng rậm, vạt nhọn một đầu và bọc thép kiên cố. Toàn bộ số cọc khổng lồ này được đóng sâu xuống lòng sông tại các vị trí cửa hiểm yếu mà tàu thuyền lớn của địch bắt buộc phải đi qua.
Bãi cọc được tính toán hoàn hảo sao cho khi thủy triều dâng lên, mực nước che lấp hoàn toàn đầu cọc để địch không thể phát hiện. Khi triều rút mạnh, bãi cọc sắt nhọn sẽ nhô lên như những lưỡi dao chém nát chiến hạm khổng lồ của đối phương.
Cuối năm 938, hạm đội thủy quân hùng hậu do Hoằng Tháo (con trai vua Nam Hán) chỉ huy hung hãn vượt biển tiến thẳng vào cửa sông Bạch Đằng:
Ngô Quyền lệnh cho một toán thuyền nhẹ ra khiêu chiến trực diện, sau đó giả vờ thua chạy toán loạn. Hoằng Tháo ngạo mạn thúc hạm đội thuyền lớn đuổi theo sát nút, lọt sâu vào vùng lõi trận địa bãi cọc khi nước triều đang đạt đỉnh.
Đúng thời điểm thủy triều rút xuống cực nhanh, bãi cọc sắt nhọn nhô dần lên. Ngô Quyền lập tức phát lệnh phản công tổng lực từ mọi phía. Các chiến thuyền nhẹ của quân ta quay đầu đánh vỗ mặt, kết hợp quân mai phục hai bên bờ đồng loạt áp sát nã hỏa tiễn, bắn đá vào hạm đội địch.
Các chiến thuyền khổng lồ của quân Nam Hán tháo chạy trong hỗn loạn, đâm sầm vào bãi cọc nhọn làm lườn tàu vỡ nát, lật úp và chìm nghỉm vô số. Quân ta thừa thắng truy kích áp sát tiêu diệt sinh lực địch. Tướng giặc Lưu Hoằng Tháo tử trận tại chỗ, quân Nam Hán bị quét sạch hoàn toàn.
Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 được coi là một đỉnh cao chói lọi của nghệ thuật quân sự trung đại thế giới:
Lựa chọn cửa sông hiểm yếu làm mồ chôn địch.
Nắm vững quy luật thủy triều để điều phối trận đánh.
Phát minh trận địa cọc ngầm bọc sắt lần đầu tiên.
Nghệ thuật giả vờ thua và phục kích hoàn hảo.
Liên kết nhuần nhuyễn giữa thủy binh và bộ binh.
Trận chiến Bạch Đằng vĩ đại năm 938 mang một tầm vóc lịch sử vô tiền khoáng hậu đối với vận mệnh quốc gia Việt Nam:
Trận Bạch Đằng năm 938 mãi mãi là một mốc son chói lọi nhất, một tượng đài bất tử trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Bằng tài trí siêu phàm của vị Anh hùng dân tộc Ngô Quyền cùng sự đồng lòng quyết tử của toàn dân, dòng sông Bạch Đằng đã trở thành mồ chôn chôn vùi dã tâm xâm lược của phong kiến phương Bắc. Bản hùng ca Bạch Đằng mãi là nguồn sức mạnh tinh thần bất tận, khơi dậy lòng tự hào dân tộc và ý chí quật cường cho mọi thế hệ người Việt Nam trong công cuộc giữ gìn độc lập tự do và phát triển đất nước hôm nay.