
Thế giới năm 2026 đang đứng trước một giai đoạn chuyển đổi lớn. Các cuộc xung đột kéo dài, cạnh tranh giữa các cường quốc, biến động năng lượng và thương mại, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu và những thay đổi trong trật tự quốc tế đang diễn ra đồng thời.
Nếu như những thập niên trước, các vấn đề chính trị, kinh tế, công nghệ và an ninh thường có thể được phân tích tương đối độc lập, thì hiện nay chúng ngày càng gắn kết với nhau. Một cuộc xung đột ở một khu vực có thể tác động tới giá dầu, vận tải biển, lạm phát, chuỗi cung ứng và đời sống của người dân ở những quốc gia cách đó hàng nghìn kilomet.
Bức tranh thế giới hiện nay vì vậy không chỉ là câu chuyện về chiến tranh hay cạnh tranh giữa các nước. Đó là quá trình tái định hình của cả hệ thống quốc tế.
1. Một thế giới đa cực và cạnh tranh hơn

Sau thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Mỹ giữ vai trò đặc biệt lớn trong hệ thống quốc tế. Tuy nhiên, thế giới hiện nay đang ngày càng có nhiều trung tâm quyền lực.
Mỹ vẫn là một trong những quốc gia có ảnh hưởng lớn nhất về kinh tế, quân sự, công nghệ và tài chính. Trung Quốc tiếp tục là một trung tâm kinh tế, công nghiệp và công nghệ quan trọng. Liên minh châu Âu có sức mạnh lớn về kinh tế, thương mại và quy định. Nga duy trì ảnh hưởng đáng kể về quân sự, năng lượng và địa chính trị.
Bên cạnh đó, Ấn Độ, Nhật Bản, các quốc gia ASEAN, các nước vùng Vịnh, Brazil, Thổ Nhĩ Kỳ và nhiều quốc gia khác ngày càng có vai trò lớn hơn trong các vấn đề khu vực và toàn cầu.
Điều này khiến quan hệ quốc tế trở nên phức tạp hơn. Các quốc gia vừa cạnh tranh trong một số lĩnh vực, vừa hợp tác trong những lĩnh vực khác.
Thay vì một thế giới được tổ chức đơn giản quanh một hoặc hai cực quyền lực, hệ thống quốc tế đang có xu hướng phân tán quyền lực hơn.
2. Mỹ và Trung Quốc tiếp tục là một trong những trục cạnh tranh quan trọng nhất

Quan hệ Mỹ – Trung có ảnh hưởng rất lớn tới nền kinh tế và an ninh thế giới.
Hai nước cạnh tranh trong nhiều lĩnh vực:
- Trí tuệ nhân tạo;
- Chip bán dẫn;
- Điện toán;
- Công nghệ lượng tử;
- Không gian;
- Công nghiệp quốc phòng;
- Xe điện;
- Năng lượng sạch;
- Chuỗi cung ứng;
- Thương mại;
- Ảnh hưởng tại châu Á – Thái Bình Dương.
Đây không chỉ là cạnh tranh kinh tế. Công nghệ ngày càng trở thành một phần của sức mạnh quốc gia.
Trong khi đó, nhiều quốc gia không muốn hoàn toàn phụ thuộc vào một cường quốc duy nhất. Vì vậy, các chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng, tăng cường quan hệ với nhiều đối tác và bảo đảm an ninh kinh tế ngày càng được chú trọng.
Đối với các nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam, sự thay đổi này vừa tạo ra thách thức vừa mở ra cơ hội thu hút đầu tư, sản xuất và công nghệ.
3. Chiến tranh và xung đột tiếp tục là vấn đề lớn

Một trong những đặc điểm đáng chú ý của thế giới hiện nay là số lượng và mức độ phức tạp của các cuộc xung đột.
Các khu vực như Ukraine, Trung Đông, Sudan và một số khu vực tại châu Phi tiếp tục phải đối mặt với bất ổn nghiêm trọng. Một báo cáo năm 2026 của School for a Culture of Peace thuộc Đại học Tự trị Barcelona xác định 40 cuộc chiến đang diễn ra, mức cao nhất trong thập niên qua theo cách phân loại của báo cáo. (UAB Barcelona)
Điều đáng chú ý là chiến tranh hiện đại không còn chỉ diễn ra bằng xe tăng, máy bay và bộ binh.
Các bên sử dụng ngày càng nhiều:
- Drone;
- Tên lửa chính xác;
- Vũ khí điện tử;
- Tấn công mạng;
- Vệ tinh;
- Trí tuệ nhân tạo;
- Chiến tranh thông tin;
- Hệ thống vũ khí tự động.
Điều này làm thay đổi cách các quốc gia chuẩn bị và tiến hành chiến tranh.
4. Ukraine vẫn là một điểm nóng lớn của châu Âu
Cuộc chiến Nga – Ukraine tiếp tục có ảnh hưởng vượt xa phạm vi hai quốc gia.

Nó tác động đến:
- An ninh châu Âu;
- Quan hệ Nga – phương Tây;
- NATO;
- Năng lượng;
- Lương thực;
- Chi tiêu quốc phòng;
- Thương mại quốc tế;
- Chính sách đối ngoại của nhiều quốc gia.
Xung đột cũng thúc đẩy nhiều nước châu Âu tăng đầu tư cho quốc phòng và xem xét lại mức độ phụ thuộc vào các nguồn năng lượng cũng như chuỗi cung ứng bên ngoài.
Ukraine vì thế không chỉ là một vấn đề quân sự. Nó đã trở thành một phần quan trọng của cuộc tranh luận về trật tự an ninh châu Âu và tương lai của quan hệ giữa Nga với phương Tây.
5. Trung Đông tiếp tục là một trong những khu vực bất ổn nhất
Trung Đông đang tiếp tục giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong địa chính trị toàn cầu.
Xung đột Israel – Palestine, tình hình Iran, Yemen, Syria, Lebanon và những vấn đề an ninh tại các tuyến hàng hải quan trọng tạo ra tác động trực tiếp tới kinh tế thế giới.
Năm 2026, căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục tác động tới năng lượng và vận tải biển. Những biến động tại các tuyến hàng hải như Hormuz và Bab el-Mandeb có thể ảnh hưởng đến dầu mỏ, khí đốt, vận tải và chi phí hàng hóa trên toàn cầu. Các phân tích kinh tế năm 2026 cũng coi bất ổn địa chính trị và giá năng lượng là những rủi ro lớn đối với nền kinh tế thế giới. (McKinsey & Company)
Đây là ví dụ rõ ràng cho thấy địa chính trị và kinh tế thế giới đã gắn chặt với nhau.
6. Sudan và các cuộc khủng hoảng ít được chú ý
Không phải tất cả những cuộc khủng hoảng lớn đều nhận được mức độ chú ý tương đương trên truyền thông quốc tế.
Sudan là một ví dụ.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, sau ba năm xung đột, khoảng 34 triệu người tại Sudan cần hỗ trợ nhân đạo và khoảng 21 triệu người thiếu dịch vụ y tế. Hệ thống y tế bị suy yếu nghiêm trọng trong khi bệnh tật và suy dinh dưỡng gia tăng. (Tổ Chức Y Tế Thế Giới)
Ngoài Sudan, nhiều khu vực tại châu Phi cũng phải đối mặt với xung đột, bất ổn chính trị, nghèo đói, khủng hoảng lương thực và biến đổi khí hậu.
Điều này cho thấy bức tranh an ninh toàn cầu không chỉ tập trung ở châu Âu hay Trung Đông.
7. Kinh tế thế giới: tăng trưởng vẫn tồn tại nhưng nhiều rủi ro
Nền kinh tế toàn cầu chưa rơi vào một cuộc suy thoái đồng loạt, nhưng tốc độ tăng trưởng và triển vọng giữa các khu vực rất khác nhau.
IMF trong cập nhật tháng 7/2026 dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu khoảng 3,0% trong năm 2026 và 3,4% trong năm 2027, đồng thời cảnh báo những tác động từ xung đột, tái định giá tài chính và tình trạng giảm lạm phát bị đình trệ. (IMF)
Trong khi đó, cập nhật tháng 9/2026 của Liên Hợp Quốc đưa ra dự báo thận trọng hơn, với tăng trưởng toàn cầu khoảng 2,6% năm 2026 và 2,9% năm 2027. Liên Hợp Quốc cho rằng cú sốc từ xung đột Trung Đông đang gây thêm áp lực lên nền kinh tế vốn đã chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị, thương mại và dư địa tài khóa hạn chế. (DESA Publications)
Sự khác biệt giữa các dự báo cho thấy triển vọng kinh tế phụ thuộc rất lớn vào diễn biến địa chính trị và năng lượng.
8. Thương mại toàn cầu đang thay đổi
Trong nhiều thập niên, thế giới xây dựng những chuỗi cung ứng xuyên quốc gia ngày càng phức tạp.
Một sản phẩm có thể được thiết kế tại Mỹ, sử dụng chip từ nhiều quốc gia, sản xuất tại châu Á và bán trên toàn thế giới.
Mô hình này giúp giảm chi phí nhưng cũng tạo ra sự phụ thuộc.
Sau đại dịch COVID-19 và các cuộc xung đột gần đây, nhiều quốc gia bắt đầu chú trọng hơn tới:
An ninh chuỗi cung ứng.
Các chính phủ và doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn tới:
- Sản xuất trong nước;
- Đa dạng hóa nhà cung cấp;
- Dự trữ chiến lược;
- Chip bán dẫn;
- Năng lượng;
- Khoáng sản quan trọng;
- Công nghệ lõi.
UNCTAD nhận định nền kinh tế thế giới bước vào năm 2026 với hoạt động thương mại và sản xuất công nghiệp vẫn có sức hỗ trợ, nhưng địa chính trị trở thành thách thức ngày càng rõ đối với thương mại và phát triển. (UNCTAD)
9. AI đang trở thành một vấn đề địa chính trị
Nếu dầu mỏ từng là một trong những nguồn lực chiến lược của thế kỷ XX, thì dữ liệu, chip, năng lực tính toán và AI đang trở thành những tài sản chiến lược của thế kỷ XXI.
Các quốc gia đang cạnh tranh về:
- Mô hình AI;
- GPU;
- Chip tiên tiến;
- Trung tâm dữ liệu;
- Điện năng;
- Dữ liệu;
- Nhân lực AI;
- Robot;
- Công nghệ tự động hóa.
AI đồng thời tạo ra cơ hội kinh tế rất lớn.
IMF nhận định động lực từ AI và nhu cầu công nghệ đang hỗ trợ các nền kinh tế tham gia sâu vào chuỗi giá trị công nghệ, phần nào bù đắp tác động tiêu cực của chiến tranh đối với tăng trưởng. (IMF)
Nhưng AI cũng đặt ra những vấn đề mới:
- Việc làm;
- Tin giả;
- Deepfake;
- An ninh mạng;
- Quyền riêng tư;
- Sở hữu trí tuệ;
- Vũ khí tự động;
- Quyền kiểm soát công nghệ.
Liên Hợp Quốc cũng đưa rủi ro từ AI và các công nghệ tiên tiến vào nhóm những rủi ro toàn cầu đáng quan tâm. (Liên Hợp Quốc)
10. Cuộc cách mạng công nghệ đang thay đổi nền kinh tế
AI không phải công nghệ duy nhất đang thay đổi thế giới.
Các lĩnh vực đáng chú ý gồm:
Robot và tự động hóa
Robot ngày càng được sử dụng trong sản xuất, logistics, y tế và dịch vụ.
Công nghệ sinh học
AI kết hợp với sinh học đang mở ra những phương pháp mới trong nghiên cứu thuốc và y học.
Năng lượng sạch
Điện mặt trời, pin, xe điện và các công nghệ lưu trữ năng lượng tiếp tục phát triển.
Không gian
Các quốc gia và doanh nghiệp tư nhân đang mở rộng hoạt động trong lĩnh vực tên lửa, vệ tinh và khám phá không gian.
Công nghệ lượng tử
Máy tính lượng tử vẫn đang trong giai đoạn phát triển nhưng được xem là lĩnh vực có tiềm năng ảnh hưởng tới mật mã, khoa học vật liệu và tính toán.
11. Biến đổi khí hậu không còn là vấn đề của tương lai
Khí hậu đang trở thành một vấn đề kinh tế và an ninh.
Theo WMO, nhiệt độ toàn cầu trong những năm tới được dự báo tiếp tục ở mức rất cao. WMO ước tính có 86% khả năng ít nhất một năm trong giai đoạn 2026–2030 sẽ nóng hơn năm 2024, năm đang giữ kỷ lục trong bộ dữ liệu được tổ chức này sử dụng. (Tổ Chức Khí Tượng Thế Giới)
Tháng 7/2026 cũng ghi nhận nhiệt độ toàn cầu ở mức kỷ lục hoặc gần kỷ lục trong nhiều bộ dữ liệu, cùng với các hiện tượng cực đoan như nắng nóng, hạn hán, cháy rừng và lũ lụt. (Tổ Chức Khí Tượng Thế Giới)
Biến đổi khí hậu có thể tác động đồng thời tới:
- Nông nghiệp;
- Nguồn nước;
- Giá lương thực;
- Di cư;
- Y tế;
- Năng lượng;
- Cơ sở hạ tầng;
- An ninh quốc gia.
12. Khủng hoảng nhân đạo ngày càng phức tạp
Chiến tranh, thiên tai, nghèo đói, dịch bệnh và biến đổi khí hậu đang tạo ra những cuộc khủng hoảng chồng chéo.
Liên minh châu Âu cho biết nhu cầu nhân đạo toàn cầu trong năm 2026 đã lên mức rất cao, trong bối cảnh hệ thống viện trợ chịu sức ép bởi nhiều cuộc xung đột và thiếu hụt nguồn tài chính. (European Commission)
Đây là một trong những thách thức lớn nhất của cộng đồng quốc tế.
Một cuộc chiến có thể tạo ra người tị nạn.
Người tị nạn tạo ra áp lực lên các quốc gia tiếp nhận.
Thiếu lương thực và năng lượng có thể làm tăng giá.
Giá tăng ảnh hưởng tới người nghèo.
Khí hậu cực đoan lại có thể làm giảm sản lượng nông nghiệp.
Các vấn đề vì thế liên kết thành một chuỗi.
13. An ninh năng lượng trở thành vấn đề chiến lược
Dầu mỏ và khí đốt vẫn giữ vai trò quan trọng dù thế giới đang chuyển sang năng lượng sạch.
Các tuyến vận tải biển quan trọng trở thành điểm đặc biệt nhạy cảm.
Khi chiến tranh hoặc căng thẳng địa chính trị ảnh hưởng tới nguồn cung hoặc tuyến vận tải, giá năng lượng có thể tăng và tác động tới:
Dầu → vận tải → sản xuất → thực phẩm → lạm phát → đời sống người dân.
Cập nhật kinh tế tháng 9/2026 của Liên Hợp Quốc ghi nhận giá dầu Brent đã tăng khoảng 40% kể từ tháng 2 trong bối cảnh cú sốc năng lượng từ xung đột Trung Đông. (DESA Publications)
14. ASEAN và Đông Nam Á ngày càng quan trọng
Đông Nam Á nằm tại giao điểm giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương.
Khu vực này có:
- Dân số lớn;
- Thị trường tiêu dùng phát triển;
- Vị trí hàng hải chiến lược;
- Nhiều nền kinh tế tăng trưởng nhanh;
- Chuỗi sản xuất quan trọng;
- Vai trò ngày càng lớn trong thương mại quốc tế.
ASEAN vì vậy ngày càng có ý nghĩa trong chiến lược của Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia và Liên minh châu Âu.
Sự cạnh tranh giữa các cường quốc tạo ra áp lực nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội để các quốc gia Đông Nam Á đa dạng hóa quan hệ kinh tế và đối ngoại.
15. Việt Nam trong bức tranh thế giới
Việt Nam nằm trong một khu vực có tốc độ phát triển kinh tế nhanh và có vị trí địa chiến lược quan trọng.
Việt Nam đồng thời có quan hệ kinh tế và ngoại giao rộng với nhiều trung tâm lớn.
Điều này tạo ra những cơ hội đáng chú ý:
- Thu hút đầu tư;
- Phát triển công nghiệp;
- Tham gia chuỗi cung ứng;
- Xuất khẩu;
- Công nghệ;
- Kinh tế số;
- Năng lượng;
- Logistics.
Nhưng Việt Nam cũng phải đối mặt với các vấn đề chung của khu vực và thế giới:
- Biến động thương mại;
- Cạnh tranh giữa các cường quốc;
- An ninh chuỗi cung ứng;
- Biến đổi khí hậu;
- Năng lượng;
- Công nghệ;
- An ninh mạng.
Trong một thế giới ngày càng phân cực và cạnh tranh, khả năng duy trì quan hệ với nhiều đối tác và thích ứng với những thay đổi của chuỗi cung ứng có ý nghĩa ngày càng lớn.
16. Liên Hợp Quốc và hệ thống quốc tế đứng trước nhiều thách thức
Liên Hợp Quốc vẫn là diễn đàn toàn cầu quan trọng nhất để các quốc gia thảo luận những vấn đề quốc tế.
Tuy nhiên, tổ chức này đang phải đối mặt với nhiều vấn đề:
- Xung đột kéo dài;
- Khó đạt đồng thuận giữa các cường quốc;
- Khủng hoảng tài chính;
- Khủng hoảng nhân đạo;
- Cạnh tranh địa chính trị;
- Các vấn đề mới như AI và an ninh mạng.
Tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tháng 9/2026, chiến tranh ở Trung Đông và Ukraine, AI và vai trò tương lai của hệ thống đa phương tiếp tục là những vấn đề nổi bật. (Reuters)
Điều này đặt ra một câu hỏi lớn:
Liệu các thể chế quốc tế hiện nay có đủ khả năng giải quyết những vấn đề toàn cầu của thế kỷ XXI?
17. Thế giới đang bước vào thời đại chiến tranh công nghệ
Một thay đổi quan trọng khác là ranh giới giữa chiến tranh truyền thống và chiến tranh công nghệ ngày càng mờ.
Một cuộc xung đột hiện đại có thể đồng thời diễn ra trên:
Mặt đất + trên biển + trên không + không gian + Internet + mạng xã hội + hệ thống tài chính.
AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, nhận dạng mục tiêu và lập kế hoạch.
Drone làm thay đổi chiến thuật chiến trường.
Vệ tinh cung cấp thông tin gần như theo thời gian thực.
Tấn công mạng có thể làm gián đoạn hệ thống trước khi một cuộc tấn công quân sự xảy ra.
Những thay đổi này khiến an ninh quốc gia ngày càng phụ thuộc vào công nghệ.
18. Thông tin và mạng xã hội trở thành một mặt trận
Ngày nay, một cuộc khủng hoảng quốc tế có thể lan truyền trên Internet chỉ trong vài phút.
Điều này có mặt tích cực:
- Người dân tiếp cận thông tin nhanh hơn;
- Các sự kiện được ghi lại trực tiếp;
- Các nguồn thông tin đa dạng hơn.
Nhưng cũng tạo ra rủi ro:
- Tin giả;
- Hình ảnh giả;
- Deepfake;
- Thông tin bị cắt ghép;
- Tuyên truyền;
- Thao túng cảm xúc;
- Nội dung do AI tạo ra.
Trong môi trường này, kỹ năng kiểm chứng nguồn tin ngày càng quan trọng.
19. Một thế giới không chỉ có cạnh tranh mà vẫn cần hợp tác
Mặc dù cạnh tranh quốc tế ngày càng mạnh, các quốc gia vẫn không thể tự giải quyết toàn bộ các vấn đề toàn cầu.
Không quốc gia nào có thể một mình giải quyết:
- Biến đổi khí hậu;
- Đại dịch;
- AI;
- An ninh mạng;
- Khủng hoảng tài chính;
- Biển và đại dương;
- Không gian;
- Di cư;
- Khủng hoảng nhân đạo.
Liên Hợp Quốc trong Global Risk Report 2026 ghi nhận hợp tác giữa các chính phủ vẫn được những người tham gia khảo sát đánh giá là một trong những phương thức hiệu quả nhất để ứng phó với các rủi ro toàn cầu. (Liên Hợp Quốc)
20. Những xu hướng lớn có thể định hình những năm tới
Nhìn tổng thể, thế giới đang chuyển động quanh một số xu hướng lớn.
Một là: đa cực hóa
Quyền lực quốc tế ngày càng phân tán.
Hai là: cạnh tranh công nghệ
AI, chip, robot, lượng tử và dữ liệu trở thành tài sản chiến lược.
Ba là: địa chính trị hóa kinh tế
Thương mại, đầu tư, năng lượng và công nghệ ngày càng liên quan tới an ninh quốc gia.
Bốn là: chiến tranh công nghệ
Drone, AI, vệ tinh, mạng và vũ khí chính xác ngày càng quan trọng.
Năm là: biến đổi khí hậu
Thời tiết cực đoan có thể tác động trực tiếp tới kinh tế và an ninh.
Sáu là: chuyển dịch chuỗi cung ứng
Doanh nghiệp và quốc gia tìm cách giảm sự phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất.
Bảy là: AI hóa nền kinh tế
AI sẽ tiếp tục thay đổi cách con người làm việc, sản xuất, nghiên cứu và kinh doanh.
Tám là: nhu cầu về năng lực tự chủ
Các quốc gia ngày càng quan tâm tới khả năng tự chủ về năng lượng, lương thực, công nghệ và quốc phòng.
21. Điều gì sẽ quyết định tương lai thế giới?
Không có một yếu tố duy nhất quyết định tương lai.
Nó sẽ phụ thuộc vào sự tương tác giữa:
Địa chính trị
↓
Kinh tế
↓
Công nghệ
↓
Năng lượng
↓
Khí hậu
↓
Dân số
↓
An ninh
↓
Chính sách của các quốc gia
Một thay đổi lớn ở một lĩnh vực có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền sang những lĩnh vực khác.
Ví dụ:
Xung đột → năng lượng tăng giá → lạm phát → lãi suất → đầu tư giảm → tăng trưởng chậm lại.
Hoặc:
AI → năng suất tăng → nhu cầu chip tăng → đầu tư trung tâm dữ liệu tăng → nhu cầu điện tăng → thay đổi thị trường năng lượng.
Đó chính là đặc điểm quan trọng của thế giới hiện đại: mọi vấn đề ngày càng liên kết với nhau.
Kết luận
Thế giới hiện nay không thể được mô tả đơn giản là một thế giới “tốt hơn” hay “xấu hơn” so với quá khứ.
Đây là một thế giới phức tạp hơn, kết nối hơn và cạnh tranh hơn.
Chiến tranh và xung đột vẫn tồn tại ở nhiều khu vực. Kinh tế toàn cầu tiếp tục tăng trưởng nhưng chịu nhiều rủi ro. Công nghệ, đặc biệt là AI, đang thay đổi cán cân năng lực giữa các quốc gia và doanh nghiệp. Biến đổi khí hậu ngày càng tạo ra những tác động trực tiếp. Trong khi đó, hệ thống quốc tế đang phải thích nghi với một môi trường quyền lực ngày càng phân tán.
Điểm quan trọng nhất là các vấn đề này không tồn tại độc lập.
Một cuộc chiến có thể trở thành một cuộc khủng hoảng năng lượng. Một biến động năng lượng có thể trở thành vấn đề kinh tế. Một cuộc cạnh tranh công nghệ có thể trở thành vấn đề an ninh. Một hiện tượng khí hậu cực đoan có thể trở thành vấn đề lương thực và di cư.
Vì vậy, để hiểu thế giới hiện nay, cần nhìn nó như một hệ thống liên kết giữa chính trị, kinh tế, công nghệ, an ninh, môi trường và con người.
Và có lẽ đây chính là đặc điểm lớn nhất của thế giới năm 2026: trật tự cũ chưa biến mất hoàn toàn, nhưng trật tự mới vẫn đang được hình thành.
Để lại một bình luận